สูงวัย "ล้มกระแทกพื้น" อย่าเพิ่งรีบพยุง!

เรียนรู้วิธีปฐมพยาบาลที่ถูกต้อง เพื่อไม่ให้ “ความหวังดี” กลายเป็น “ซ้ำเติมอาการ”

เมื่อเราเห็นผู้สูงอายุที่เรารักล้มลงต่อหน้าต่อตา เชื่อว่าสัญชาตญาณแรกของลูกหลานทุกคนคือความตกใจและรีบวิ่งเข้าไปพยุงท่านให้ลุกขึ้นมานั่งหรือยืนทันทีใช่ไหมคะ แต่ทราบไหมคะว่าการทำแบบนั้นในทันทีอาจเป็นสิ่งที่อันตรายที่สุด เพราะโครงสร้างร่างกายของผู้สูงอายุนั้นเปราะบางกว่าวัยหนุ่มสาวมาก การรีบเคลื่อนย้ายโดยไม่ประเมินอาการก่อน อาจทำให้กระดูกที่ร้าวอยู่แล้วหัก หรือไปกดทับเส้นประสาทจนเกิดอันตรายร้ายแรงได้

วันนี้มาเรียนรู้วิธีรับมือที่ถูกต้องทีละขั้นตอน เพื่อให้คุณดูแลคนที่คุณรักได้อย่างปลอดภัยที่สุดกันค่ะ

ตั้งสติและ “ห้าม” เคลื่อนย้ายทันที สิ่งแรกที่ต้องทำคือตั้งสติค่ะ อย่าเพิ่งรีบเข้าไปอุ้ม ดึงแขน หรือพยุงให้ลุกขึ้นนั่งเด็ดขาด ให้ท่านนอนอยู่ในท่าเดิมนิ่งๆ ไปก่อน เพราะผู้สูงอายุส่วนใหญ่มักมีภาวะกระดูกพรุนโดยไม่รู้ตัว แรงกระแทกเพียงเล็กน้อยก็อาจทำให้กระดูกสันหลังหรือกระดูกสะโพกหักได้ การขยับผิดท่าเพียงนิดเดียวอาจทำให้กระดูกที่หักไปทิ่มแทงอวัยวะภายใน หรือเคลื่อนไปกดทับเส้นประสาทจนเป็นอัมพาตได้

พูดคุยเพื่อประเมินสติและอาการบาดเจ็บ เมื่อให้ท่านนอนนิ่งๆ แล้ว ให้ลองเรียกชื่อหรือถามคำถามง่ายๆ เพื่อเช็กว่าท่านยังมีสติดีอยู่ไหม เช่น “เจ็บตรงไหนบ้าง” หรือ “ขยับแขนขาได้ไหม” หากท่านยังพูดคุยรู้เรื่อง ให้สังเกตลักษณะการหายใจและสีหน้าว่ามีความเจ็บปวดรุนแรงหรือไม่ แต่หากหมดสติ ไม่มีการตอบสนอง ให้รีบเช็กการหายใจและเตรียมโทรสายด่วนทันที

สังเกตสัญญาณ “กระดูกหัก” ที่ต้องระวัง

จุดที่แตกหักได้ง่ายที่สุดในผู้สูงอายุคือ “สะโพก” และ “กระดูกสันหลัง” ค่ะ ให้คุณลองสังเกตดูขาของท่านโดยไม่ต้องไปจับดัดขานะคะ หากพบว่าขาข้างที่เจ็บมีลักษณะสั้นกว่าอีกข้าง ปลายเท้าบิดหมุนออกด้านนอก หรือท่านร้องเจ็บปวดรุนแรงที่ขาหนีบหรือสะโพกจนขยับไม่ได้ นี่คือสัญญาณของ “กระดูกสะโพกหัก” ซึ่งต้องได้รับการดูแลจากแพทย์ด่วนที่สุด ห้ามให้ลุกเดินลงน้ำหนักเด็ดขาด

ตัดสินใจให้ความช่วยเหลือตามอาการ เมื่อประเมินสถานการณ์แล้ว เราจะแบ่งการดูแลออกเป็น 2 กรณีดังนี้

กรณีบาดเจ็บรุนแรง หรือ สงสัยว่ากระดูกหัก: หากท่านบ่นปวดมาก ขยับตัวไม่ได้ หรือขาผิดรูป ให้โทร 1669 เรียกรถพยาบาลทันที ระหว่างรอรถ ห้ามเคลื่อนย้ายผู้ป่วย ให้ท่านนอนในท่าที่เจ็บน้อยที่สุด หากจำเป็นต้องปฐมพยาบาลแผลเลือดออก ให้ใช้ผ้าสะอาดกดห้ามเลือดไว้เบาๆ เท่านั้น

กรณีรู้สึกตัวดีและไม่มีสัญญาณกระดูกหัก: หากท่านบอกว่าไหว ไม่เจ็บมาก ให้ท่านค่อยๆ ขยับตัวช้าๆ โดยใช้เก้าอี้ที่มั่นคงช่วยพยุงตอนลุกขึ้น จากนั้นให้ประคบเย็นบริเวณที่ฟกช้ำเพื่อลดบวม และให้นอนพักผ่อนสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด